Mama içerik listesi nasıl okunur? Sıralama ve yüzdeler

Mama etiketinin en uzun bölümlerinden biri içerik listesidir. Ambalajlarda bu bölüm "Bileşim", "İçindekiler", "İçerik" ya da "Yem maddeleri" başlıklarıyla yazılabilir; İngilizce etiketlerde "Composition" ya da "Ingredients" kullanılır. Listede mamanın üretiminde kullanılan hammaddeler, belirli kurallara göre sıralanmış olarak yer alır.

Bu yazıda içerik listesinin hangi kurala göre sıralandığı, maddelerin yanındaki yüzdelerin neyi gösterdiği, taze ve kurutulmuş içeriklerin listede nasıl yer aldığı ve kategori adlarının ne anlama geldiği anlatılıyor.

Sıralama kuralı: ağırlığa göre çoktan aza

Avrupa Birliği mevzuatına göre içerik listesindeki yem maddeleri, karışıma giren ağırlıklarına göre çoktan aza doğru sıralanır. Listenin ilk sırasındaki madde, üretim reçetesinde ağırlıkça en büyük paya sahip olan maddedir; son sıralardaki maddeler ise en küçük paylara sahiptir.

Bu sıralama, maddelerin karışıma girdiği andaki ağırlığına göre yapılır. Üretim sırasında (pişirme, kurutma, ekstrüzyon) bazı maddelerin içindeki su buharlaşır; listedeki sıra bu değişimi yansıtmaz. Bu ayrıntı, özellikle taze et ve balık içeriklerinin listede nasıl okunduğunu etkiler.

Taze ve kurutulmuş içerikler

Hayvansal içerikler etikette farklı biçimlerde yer alabilir:

• Taze ya da çiğ: "Taze tavuk", "taze somon", "çiğ kuzu eti" gibi. Bu maddeler karışıma kendi su içerikleriyle girer. Kas etinin ağırlığının büyük kısmı sudur.
• Kurutulmuş: "Kurutulmuş tavuk proteini", "kurutulmuş kanatlı proteini", "dehidre somon" gibi. Bu maddeler, suyunun büyük kısmı uzaklaştırılmış hammaddelerdir ve karışıma yoğunlaşmış hâlde girer.
• Hidrolize: "Hidrolize tavuk proteini" gibi. Proteinlerin daha küçük parçalara ayrıldığı bir işlemden geçmiş hammaddelerdir.

Sıralama karışıma giriş ağırlığına göre yapıldığı için su içeriği yüksek bir taze madde ile kurutulmuş bir madde listede yan yana bulunduğunda, iki maddenin üretim sonrasındaki kuru madde payları listedeki sıradan farklı olabilir. Bu fark, sıralama kuralının kendisinden kaynaklanır.

Maddelerin yanındaki yüzdeler

Bazı etiketlerde içerik listesindeki maddelerin bir kısmının yanında yüzde değeri yazılır. Avrupa mevzuatına göre bir yem maddesinin varlığı etikette (ürün adında, görselde ya da yazıda) öne çıkarılıyorsa o maddenin oranının da belirtilmesi zorunludur. Örneğin ürün adında "somonlu" ifadesi geçen bir mamanın içerik listesinde somonun oranı da yer alır.

Yüzdelerle ilgili ayrıntılar:

• Yüzde, maddenin karışıma girdiği andaki ağırlık payını ifade eder.
• Aynı hayvansal kaynağın birden fazla biçimi (örneğin taze tavuk %20 ve kurutulmuş tavuk proteini %18) ayrı ayrı yazılabilir. Bu iki değer farklı su içeriğindeki hammaddelere ait olduğu için toplamları, üretim sonrası kuru maddedeki payı göstermez.
• Bazı etiketlerde "toplam hayvansal içerik %70" gibi bir grup değeri de yazılır; bu değerin hangi maddeleri kapsadığı ve hangi aşamaya göre hesaplandığı etikette ayrıca belirtilebilir.

Ürün adındaki ifadelerle oranlar arasındaki ilişki (örneğin "…lı", "…ca zengin", "…dan yapılmış") ayrı bir yazıda anlatılıyor.

Tek tek adlar ve kategori adları

İçerik listesindeki maddeler iki biçimde yazılabilir:

• Tek tek adıyla: "Kurutulmuş tavuk proteini, pirinç, mısır, tavuk yağı, kurutulmuş pancar posası" gibi. Her hammadde ayrı bir satırda yer alır.
• Kategori adıyla: "Et ve hayvansal türevler, tahıllar, sebzeler, yağlar ve yağ türevleri, mineraller" gibi. Mevzuat, evcil hayvan mamalarında belirli kategori adlarının kullanılmasına izin verir; bu durumda aynı kategorideki maddeler tek bir ad altında toplanır ve kategoriler kendi aralarında ağırlığa göre sıralanır.

Kategori adlarının neleri kapsadığı içerik sözlüğünde ayrı ayrı açıklanıyor; örneğin et ve hayvansal türevler ya da bitkisel protein izolatı.

Aynı hammaddenin farklı biçimleri

Bazı içerik listelerinde aynı bitkiden ya da tahıldan elde edilen birden fazla madde ayrı satırlarda yer alır. Örneğin "bezelye", "bezelye proteini" ve "bezelye lifi" ya da "pirinç" ve "pirinç unu" birbirinden ayrı yem maddeleridir. Mevzuat bu maddeleri farklı yem maddeleri olarak tanımladığı için listede de ayrı ayrı yazılır ve her biri kendi ağırlığına göre sıralanır.

Aynı hammaddeden gelen maddelerin listedeki toplam payı, tek tek sıralarına bakılarak anlaşılamaz; bu bilgi ancak etikette maddelerin yüzdeleri yazıyorsa hesaplanabilir.

Katkı maddeleri içerik listesinde mi?

Vitaminler, iz elementler, amino asitler, koruyucular ve antioksidanlar gibi katkı maddeleri çoğunlukla içerik listesinde değil, ayrı bir "Katkı maddeleri" başlığı altında yazılır. Bu bölümde katkılar miktarlarıyla birlikte yer alır. İçerik listesinin sonunda görülen "mineraller" ifadesi ise çoğunlukla yem maddesi olarak kullanılan mineral kaynaklarını (örneğin kalsiyum karbonat) anlatır. Katkı maddeleri bölümü ayrı bir yazıda ele alınıyor.

Örnek bir içerik listesi

Aşağıdaki liste, bir kuru kedi maması etiketinde görülebilecek yapıya örnektir; belirli bir ürüne ait değildir:

Kurutulmuş tavuk proteini (%28), pirinç, taze tavuk (%15), mısır gluteni, hayvansal yağ, kurutulmuş pancar posası, hidrolize hayvansal protein, balık yağı, mineraller, maya.

Bu listeden şu bilgiler okunabilir:

• Karışıma ağırlıkça en çok giren madde kurutulmuş tavuk proteinidir ve oranı %28'dir.
• Pirinç ikinci sıradadır; oranı yazmasa da %28 ile %15 arasında bir değerdedir.
• Taze tavuk karışıma %15 oranında, kendi su içeriğiyle girmiştir.
• Taze tavuktan sonraki maddelerin her birinin oranı %15'ten düşüktür.

Yüzdesi yazan iki madde arasındaki bir maddenin oranı, bu iki değer arasında kalır. Bu, sıralama kuralının doğrudan bir sonucudur.

İçerik listesi ile analiz değerleri arasındaki ilişki

İçerik listesi mamanın hangi hammaddelerden üretildiğini, analiz bölümü ise üretilen mamanın kimyasal bileşimini gösterir. Örneğin ham protein değeri listedeki tüm protein kaynaklarının (hayvansal, bitkisel ve amino asit katkıları) toplamını yansıtır; hangi kaynağın ne kadar katkı verdiği analiz değerinden okunamaz. Analiz bölümünün nasıl okunduğu bu yazıda anlatılıyor.

Mama Dedektifi'nde nasıl gösterilir?

Ürün sayfalarında içerik listesi etikette yazdığı sırayla ve yüzdeleriyle gösterilir. Listedeki maddeler, sözlükte karşılığı olduğunda içerik sözlüğündeki sayfasına bağlanır; böylece bir maddenin ne olduğu ve etikette hangi adlarla yazıldığı tek tıkla görülebilir. Sözlükteki tüm terimler içerik sözlüğü sayfasında yer alıyor.