Mama etiketinde mineral değerleri nasıl okunur?
Mama etiketlerinin analiz bölümünde yazan kalsiyum, fosfor, magnezyum, sodyum ve potasyum değerlerinin birimleri, kalsiyum-fosfor oranının hesaplanması, kuru madde ve 1.000 kcal başına dönüşümler.
Kedi ve köpek maması etiketlerinin analiz bölümünde, zorunlu değerlerin (ham protein, ham yağ, ham lif, ham kül) yanında çoğunlukla bazı mineral değerleri de yer alır. En sık görülenler kalsiyum, fosfor, magnezyum, sodyum ve potasyumdur; bazı etiketlerde klor ve kükürt gibi değerler de yazılır.
Bu yazıda mineral değerlerinin etikette hangi birimlerle yazıldığı, ham kül değeriyle ilişkisi, kalsiyum-fosfor oranının nasıl hesaplandığı ve değerlerin kuru madde ile enerji başına nasıl çevrildiği anlatılıyor.
Ana mineraller ve iz elementler
Beslenme biliminde mineraller vücuttaki ve yemdeki miktarlarına göre iki gruba ayrılır:
- Ana (makro) mineraller: Kalsiyum, fosfor, magnezyum, sodyum, potasyum, klor ve kükürt. Yemde görece büyük miktarlarda bulunur ve etikette çoğunlukla yüzde olarak yazılır.
- İz elementler: Demir, çinko, bakır, manganez, iyot ve selenyum gibi. Çok küçük miktarlarda bulunur; etikette çoğunlukla katkı maddeleri bölümünde mg/kg olarak yazılır.
Bu yazı ana minerallere odaklanıyor. İz elementlerin katkı maddeleri bölümünde nasıl yazıldığı katkı maddeleri yazısında anlatılıyor.
Birimler ve dönüşümler
Ana mineraller analiz bölümünde çoğunlukla yüzde olarak yazılır; bazı etiketlerde ise mg/kg, g/kg ya da mg/100 g birimleri görülür. Birimler arasındaki dönüşümler şöyledir:
| Yüzde | g/kg | mg/kg | mg/100 g |
|---|---|---|---|
| %1 | 10 g | 10.000 mg | 1.000 mg |
| %0,1 | 1 g | 1.000 mg | 100 mg |
| %0,01 | 0,1 g | 100 mg | 10 mg |
Örneğin "Kalsiyum %1,2" ifadesi, mamanın kilogramında 12 gram kalsiyum bulunduğunu anlatır. "Magnezyum %0,09" ise kilogramda 900 mg magnezyuma karşılık gelir.
Ham kül ile mineraller arasındaki ilişki
Ham kül, mamanın yakılmasından sonra geriye kalan inorganik kısmın toplamıdır ve tüm mineralleri kapsar. Etikette tek tek yazan mineral değerleri ise bu toplamın içindeki belirli elementlerin miktarlarını gösterir. Bu nedenle kalsiyum, fosfor, sodyum ve diğer mineral değerlerinin toplamı, ham kül değerinden düşüktür; aradaki fark etikette ayrıca yazılmayan diğer mineralleri ve minerallerin bağlı olduğu oksijen gibi diğer atomları içerir.
Kalsiyum-fosfor oranı
Etikette hem kalsiyum hem de fosfor yazıyorsa iki değerin birbirine oranı hesaplanabilir. Bu orana "Ca:P oranı" denir ve beslenme kaynaklarında sık kullanılan bir hesaptır:
Ca:P oranı = kalsiyum (%) ÷ fosfor (%)
Örneğin kalsiyum %1,2 ve fosfor %1,0 yazan bir etikette oran 1,2 ÷ 1,0 = 1,2'dir ve "1,2:1" olarak yazılır. Kalsiyum %1,0 ve fosfor %0,8 yazan bir etikette ise oran 1,25:1'dir.
Oran, iki değerin birbirine bölünmesiyle bulunduğu için nem oranından etkilenmez: aynı ürün için etiketteki değerlerle ve kuru maddedeki değerlerle hesaplanan oran aynıdır.
Kuru maddeye çevirme
Mineral değerleri de diğer analiz değerleri gibi ürünün ambalajdan çıktığı hâline göre verilir. Farklı nem oranındaki ürünlerin mineral değerleri yan yana okunurken kuru madde hesabı kullanılır:
Kuru maddedeki değer = etiketteki değer ÷ (100 − nem) × 100
| Örnek | Nem | Etiketteki kalsiyum | Kuru maddedeki kalsiyum |
|---|---|---|---|
| Kuru mama | %8 | %1,2 | %1,30 |
| Yaş mama | %80 | %0,25 | %1,25 |
Bu örnekte yaş mamanın etiketindeki kalsiyum değeri kuru mamanınkinin beşte biri kadar görünürken kuru maddedeki değerler birbirine yakındır.
1.000 kcal başına değer
Beslenme kılavuzlarında besin değerleri, kuru madde başına olduğu gibi enerji başına da ifade edilir. Avrupa'daki evcil hayvan maması sektörünün kılavuzlarında besin değerleri hem kuru maddenin 100 gramı hem de 1.000 kcal metabolize edilebilir enerji başına tablolar hâlinde verilir. Bir etiketteki mineral değerini 1.000 kcal başına çevirmek için:
g/1.000 kcal = (etiketteki değer % × 10) ÷ (enerji, kcal/kg) × 1.000
Örneğin kalsiyum %1,2 (12 g/kg) ve enerji değeri 3.800 kcal/kg olan bir mamada 12 ÷ 3.800 × 1.000 ≈ 3,16 g/1.000 kcal kalsiyum bulunur. Bu hesap yalnızca etikette enerji değeri yazan ürünler için yapılabilir.
Diğer ana mineraller
- Magnezyum: Yüzde olarak yazılır; yaş mamalarda değer, nem oranı nedeniyle kuru mamalara göre düşük görünür.
- Sodyum: Yüzde olarak yazılır. İçerik listesinde sodyum kaynağı olarak sodyum klorür (tuz) yer alabilir.
- Potasyum: Yüzde olarak yazılır. Kaynakları arasında potasyum klorür gibi maddeler bulunabilir.
- Klor ve kükürt: Daha az etikette yer alır; çoğunlukla özel beslenme amaçlı ürünlerin etiketlerinde görülür.
Mineral kaynakları içerik listesinde nasıl görünür?
Mamadaki mineraller iki yoldan gelir: yem maddelerinin kendi yapısından (örneğin kemik içeren hayvansal içeriklerden gelen kalsiyum ve fosfor) ve mineral kaynağı olarak eklenen maddelerden. Eklenen mineral kaynakları içerik listesinde "mineraller" kategori adıyla ya da tek tek adlarıyla (kalsiyum karbonat, dikalsiyum fosfat, sodyum klorür, potasyum klorür gibi) yazılabilir. Analiz bölümündeki mineral değerleri bu kaynakların toplamını gösterir.
Mama Dedektifi'nde nasıl gösterilir?
Ürün sayfalarında etikette yazan mineral değerleri analiz bölümünde, birimleriyle birlikte gösterilir. Sitede ürünler bu değerlere göre puanlanmaz ya da sıralanmaz. Mineral terimlerinin kısa tanımları içerik sözlüğünde yer alıyor.
