Mama etiketinde katkı maddeleri: gruplar ve birimler
Mama etiketlerindeki katkı maddeleri bölümünün yapısı: AB mevzuatındaki katkı kategorileri, 3a672a ya da 1b306 gibi kimlik numaralarının anlamı, IU/kg ve mg/kg birimlerinin okunuşu.
Kedi ve köpek maması etiketlerinde içerik listesinden ayrı olarak bir "Katkı maddeleri" bölümü bulunur. Bu bölüm ambalajlarda "Katkı maddeleri (kg başına)", "Besleyici katkılar", "Teknolojik katkılar" gibi alt başlıklara ayrılabilir; İngilizce etiketlerde "Additives" başlığı kullanılır. Bölümde vitaminler, iz elementler, amino asitler, koruyucular, antioksidanlar ve benzeri maddeler miktarlarıyla birlikte yer alır.
Bu yazıda katkı maddelerinin hangi gruplara ayrıldığı, etiketlerde görülen harf ve rakamlardan oluşan kimlik numaralarının ne anlama geldiği ve miktarların hangi birimlerle yazıldığı anlatılıyor.
Katkı maddesi ile yem maddesi arasındaki fark
Avrupa Birliği mevzuatı, yemlerde kullanılan maddeleri iki ana gruba ayırır. Yem maddeleri, et, balık, tahıl, sebze ve yağ gibi hammaddelerdir ve içerik listesinde yer alır. Katkı maddeleri ise yeme belirli bir işlev için, çoğunlukla küçük miktarlarda eklenen ve kullanımı ayrı bir izin sürecine bağlı olan maddelerdir.
Yem katkı maddeleri, AB'de 1831/2003 sayılı Tüzük ile düzenlenir. Her katkı maddesi, belirli hayvan türleri ve belirli kullanım koşulları için izin alır; izin verilen katkılar AB'nin yem katkı maddeleri kayıt listesinde yer alır.
Beş katkı kategorisi
1831/2003 sayılı Tüzük, katkı maddelerini işlevlerine göre beş kategoriye ayırır. Kategorinin numarası, katkının kimlik numarasının ilk rakamını oluşturur:
| Numara | Kategori | Örnek alt gruplar |
|---|---|---|
| 1 | Teknolojik katkılar | Koruyucular, antioksidanlar, emülgatörler, bağlayıcılar, topaklanmayı önleyiciler |
| 2 | Duyusal katkılar | Renklendiriciler, aroma maddeleri |
| 3 | Besleyici katkılar | Vitaminler, iz elementler, amino asitler |
| 4 | Zooteknik katkılar | Sindirilebilirlik artırıcılar, bağırsak florası dengeleyicileri (mevzuattaki grup adları) |
| 5 | Koksidiyostatlar ve histomonostatlar | Kedi ve köpek mamalarında görülmez |
Kategori adları ve alt grup adları mevzuattaki adlandırmalardır; bir katkının bu gruplardan birinde yer alması, o katkının işlevinin mevzuattaki sınıflandırmasını gösterir.
Kimlik numaraları nasıl okunur?
Etiketlerde katkı maddelerinin adının yanında "3a672a", "3b603" ya da "1b306(i)" gibi kodlar görülür. Bu kodlar, AB kayıt listesindeki kimlik numaralarıdır ve şu yapıya sahiptir:
- İlk rakam: Katkı kategorisi (1 = teknolojik, 3 = besleyici, 4 = zooteknik).
- Harf: Kategori içindeki işlevsel grup. Örneğin besleyici katkılarda "a" vitaminleri ve benzeri maddeleri, "b" iz element bileşiklerini, "c" amino asitleri ifade eder. Teknolojik katkılarda "a" koruyucuları, "b" antioksidanları gösterir.
- Sonraki rakamlar ve harfler: Maddenin kendisi.
Etiketlerde sık görülen bazı kimlik numaraları:
| Kod | Madde | Grup |
|---|---|---|
| 3a672a | Vitamin A (retinil asetat) | Vitaminler |
| 3a700 | Vitamin E (all-rac-alfa-tokoferil asetat) | Vitaminler |
| 3a370 | Taurin | Vitaminler ve benzeri maddeler |
| 3b103 | Demir(II) sülfat, monohidrat | İz elementler |
| 3b202 | Kalsiyum iyodat, susuz | İz elementler |
| 3b405 | Bakır(II) sülfat, pentahidrat | İz elementler |
| 3b502 | Manganez(II) oksit | İz elementler |
| 3b603 | Çinko oksit | İz elementler |
| 3b801 | Sodyum selenit | İz elementler |
| 1b306(i) | Tokoferol bakımından zengin ekstraktlar | Antioksidanlar |
Bazı etiketlerde aynı maddeler eski sistemdeki "E" numaralarıyla da görülebilir (örneğin vitamin A için E672). Bu numaralar, AB kayıt listesinin önceki sürümlerinden kalan kodlardır.
Miktar birimleri
Katkı maddeleri bölümündeki miktarlar çoğunlukla mamanın 1 kilogramı başına verilir. En sık kullanılan birimler şunlardır:
- IU/kg (uluslararası ünite): Vitamin A, vitamin D3 ve vitamin E için kullanılır. IU, maddenin ağırlığını değil biyolojik etkinliğe dayalı bir standart miktarını ifade eder.
- mg/kg (miligram): İz elementler, taurin, L-karnitin ve diğer birçok katkı için kullanılır.
- µg/kg ya da mcg/kg (mikrogram): Çok küçük miktarlarda kullanılan bazı katkılar için kullanılır.
IU değerleri, her vitamin için ayrı katsayılarla ağırlığa çevrilir:
| Vitamin | 1 IU karşılığı | Örnek |
|---|---|---|
| Vitamin A | 0,3 µg retinol | 25.000 IU/kg = 7.500 µg/kg |
| Vitamin D3 | 0,025 µg kolekalsiferol | 1.500 IU/kg = 37,5 µg/kg |
| Vitamin E | 1 mg all-rac-alfa-tokoferil asetat | 500 IU/kg = 500 mg/kg |
mg/kg değerleri yüzdeye de çevrilebilir: 1.000 mg/kg, %0,1'e; 10.000 mg/kg, %1'e karşılık gelir.
Bileşik miktarı ve element miktarı
İz elementler etikette iki farklı biçimde yazılabilir. Bazı etiketlerde miktar elementin kendisi için verilir: "Çinko (çinko oksit olarak) 150 mg". Bazılarında ise kullanılan bileşiğin toplam miktarı yazılır: "Çinko oksit 187 mg". Bileşiğin ağırlığı, elementin yanında bağlı olduğu diğer atomları da içerdiği için bu iki değer birbirinden farklıdır. Etikette hangi değerin verildiği, parantez içindeki ifadeden ya da yazım düzeninden anlaşılır.
Eklenen miktar ve toplam miktar
Katkı maddeleri bölümünde yazan miktar, o katkının mamaya eklenen miktarıdır. Mamanın içindeki toplam vitamin ya da mineral miktarı ise bundan farklı olabilir; çünkü et, balık, tahıl ve sebze gibi yem maddeleri de bu maddeleri doğal olarak içerir. Örneğin analiz bölümündeki kalsiyum değeri tüm kaynaklardan gelen kalsiyumu, katkı bölümündeki bir kalsiyum bileşiği ise yalnızca eklenen kısmı gösterir.
Teknolojik katkılar nasıl yazılır?
Koruyucular ve antioksidanlar etikette iki biçimde yer alabilir. Bazı etiketlerde katkının adı ve kimlik numarası tek tek yazılır, örneğin "Antioksidanlar: tokoferol bakımından zengin ekstraktlar (1b306(i))". Bazı etiketlerde ise yalnızca grup adı yer alır, örneğin "Antioksidanlar" ya da "Koruyucular". Evcil hayvan mamalarına ilişkin mevzuat, bazı teknolojik katkıların yalnızca grup adıyla belirtilmesine izin verir.
Bağlayıcılar, jelleştiriciler ve kıvam artırıcılar da teknolojik katkılar arasındadır ve özellikle yaş mamaların etiketlerinde görülür.
Örnek bir katkı maddeleri bölümü
Aşağıdaki örnek, bir kuru mama etiketinde görülebilecek düzene örnektir; belirli bir ürüne ait değildir:
Besleyici katkılar (kg başına): Vitamin A (3a672a) 22.000 IU, Vitamin D3 (E671) 1.200 IU, Vitamin E (3a700) 550 mg, Taurin (3a370) 2.000 mg, Demir (3b103) 60 mg, İyot (3b202) 2 mg, Bakır (3b405) 12 mg, Manganez (3b502) 30 mg, Çinko (3b603) 150 mg, Selenyum (3b801) 0,1 mg. Teknolojik katkılar: Antioksidanlar.
Bu örnekte vitamin E miktarı mg olarak, vitamin A ve D3 miktarları IU olarak yazılmıştır. İz elementlerin miktarı elementin kendisi için verilmiştir. Teknolojik katkılar ise yalnızca grup adıyla belirtilmiştir.
Mama Dedektifi'nde nasıl gösterilir?
Ürün sayfalarında katkı maddeleri etikette yazdığı şekliyle, miktar ve birimleriyle gösterilir. Sözlükte karşılığı olan katkılar ilgili sayfaya bağlanır; örneğin iz elementler, koruyucular ve antioksidanlar ya da teknolojik katkılar. Ürünler katkı maddelerine göre puanlanmaz ya da sıralanmaz.
